[źródło grafiki i opisu - Historia Nowego Dworu Maz. i okolic]

Historia nowodworskiej rodziny Blatów w tym przedwojennego i powojennego mieszkańca miasta Nathana Blata.

Rodzina Blatów mieszkała w domu w Nowym Dworze na rogu ul. Warszawskiej 2/Kościuszki 1/Zakroczymskiej 1 (tzw. Austeria) zbudowanym ok. 1854 roku przez Hersza, Mośka Gödela Blata, a odnowiony przez syna Jakoba Mosieka Blata w 1896 roku.

Plan położenia domu (Austerii) i działki z 1858 r.

Rodzina była bardzo zamożna i mieszkała w Warszawie i okolicach oraz w Nowym Dworze Mazowieckim; byli kuzynami rodziny Kronenbergów, weszli w związki małżeńskie z rodzinami rabinackimi Klepfiszów i Gutermanów, a wraz z rozwojem biznesu weszli do rodzin bankowych Schoenbergów oraz Skowronków i Natansonów. Kolejne pokolenie to Yaakov Mosze Blat i jego żona Hana Cynawicz (jej ojcem był prawdopodobnie Mosze Cyna z Warszawy). Ich synem był Hersz Josek (Józef) Blat (1870-1942) wnuk Chany Klepfisz. Mieszkał w Nowym Dworze i Warszawie. Rodzina Blat swój sukces zawdzięczała produkcji na rzecz wojska i zaopatrzeniu garnizonu twierdzy Modlin i Nowy Dwór. W XIX wieku produkowali buty i galanterię skórzaną dla żołnierzy, zajmowali się także handlem bronią. Członkowie rodziny Blat również sprzedawali na dużą skalę materiały budowlane w tym drewno – była to na tyle duża działalność, że do ich zakładu doprowadzone zostały tory kolejowe. W 1892 r. Hersz Josek (Józef) Blat zawiera umowę małżeńską i żeni się z Heną (Heleną) Skowronek.

Umowa małżeńska Hersza Joska (Józefa) Blata i Heny (Heleny) Skowronek z 1892 r.

Jej ojcem był Shlomo Skowronek, bankier, a matką Dinah Estera Schoenberg. Były to jedyne z serii dynastycznych małżeństw między rodzinami bankierskimi Skowronków i Aarona Schoenberga (znanego także jako Augusta Belmonte). Shlomo został zamordowany podczas napadu na Dom Bankowy Skowronek w 1915 r. w Warszawie. Znajdował się on przy Elektoralnej 5/7 na Placu Bankowym, ówczesnym centrum finansowym miasta. Po drugiej stronie ulicy znajdował się Bank Centralny i wielu członków rodziny mieszkało lub pracowało na tej samej ulicy. Rodzina była dobrze skomunikowana, a jej krewni mieli banki w innych krajach, jak rodzina Itzig z Berlina, Mendelssohnowie i Rotshschildowie we Frankfurcie, Wiedniu, Paryżu i Londynie. Jej bratem był Józef Skowronek urodzony w Nowym Dworze, zamordowany przez NKWD - jego nazwisko widnieje wśród kilkuset osób narodowości żydowskiej i ukraińskiej na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej. Jego żona i dwie córki przeżyły wojnę. Było to małżeństwo zwyczajowe, aranżowane i zawierane jako transakcja biznesowa, jak wszystkie w tej rodzinie od wielu stuleci. Było to niemniej udane i szczęśliwe małżeństwo. Hena (Helena) była osobą otwartą, żywą. Wiedziała wszystko, co można było wiedzieć o armatach Oerlikon i Bofors - wiedzę tę nabyła od swojego ojca, który handlował bronią. Małżeństwo miało pięcioro dzieci: synów Nathana (1892-1965) i Chaima (1894-1942) oraz córki Rachelę (1896-1942), Chavę (1904-1942) i Dwojrę (1906-1991). Chaim został aresztowany wraz z synami w Słonimie przez NKWD. Zwolniony, prawdopodobnie został zamordowany przez nazistów. Rachela wraz z rodziną została zamordowana w Warszawie, Chava wraz z rodziną zginęła w nowodworskim getcie, Dwojra (Danusia) przeżyła wojnę i zmarła w Buenos Aires. Hersz Josek (Józef) Blat przeszedł na emeryturę w 1938 r., ponieważ był już wtedy emerytem. Rodzinny interes przejął jego syn Nathan, a brat Khaim prowadził m.in. w Warszawie swoją fabrykę mebli biurowych. Danuta Blat wyszła za mąż w 1929 r. w Nowogródku za Hilarego Antoniego Brauna. Małżeństwo miało córkę Jolantę ur. w Słonimie w 1935 r. Przed wojną wyemigrowali do Argentyny.

Nathan urodził się w Nowym Dworze.

Nathan Blat w młodym wieku.

W 1939 r. został aresztowany przez NKWD w domu rodziny Skowronków w Słonimie na Białorusi do którego dotarł wraz z innymi członkami rodziny w tym bratem Chaimem tuż przed 17 września 1939 r. Z nieznanych powodów nie został objęty amnestią dla polskich więźniów politycznych, którą rząd ZSRR uchwalił po ataku hitlerowskich Niemiec na Związek Radziecki i nie trafił do armii gen Andersa. Nathan Blat przeżył sowiecki gułag i życie w Związku Radzieckim. Do Nowego Dworu wrócił w 1945 r. Nigdy się nie ożenił. Według jednego z lokatorów domu rodzinnego, który przebywał tam od czasów drugiej wojny światowej, po powrocie ze Związku Radzieckiego Natan był załamany jednak pomimo namów rodziny Skowronków nie uciekł z Polski, nie dał się też przekonać do wyjazdu do Argentyny do siostry. Jak twierdził był zmęczony "bieganiem". Wg. opisu mieszkanki jednego z mieszkań tego domu, w czasie, gdy Natan jeszcze żył, duże patio, jakie znajdowało się na tyłach domu, było ogrodem wypełnionym aromatycznymi kwiatami. Nathan był popularnym "dziadkiem" dla dzieci z miasta, którym rozdawał cukierki. Zmarł w Nowym Dworze w 1965 roku. Nie udało się Niemcom przejąć majątku rodzinnego w Nowym Dworze podczas okupacji, a dzięki Natanowi nie udało się władzom po 1945 r. przejąć domu rodzinnego Blatów. Utrudniano jednak życie Natanowi (zniszczono ogród i patio zwożąc na niego gruz). Zabrano bezprawnie także kawałek placu przylegającego do domu pod budowę sklepu bez odszkodowania (czy płacenia czynszu i podatków).

Nathan Blat w 1961 r.

Przed śmiercią Nathan w porozumieniu z rodziną Skowronków podjął działania na rzecz uregulowania prawnego własności rodzinnej.

Dom rodzinny Nathana Blata w latach 60-tych XX w.

Nathan Blat przed domem rodzinnym w Nowym Dworze, po przekształceniu w "galerię handlową".

Ostatecznie po 1989 r. udało się rodzinie odzyskać prawa do nieruchomości. Ostatni lokatorzy opuścili dom w 2010 r. Dom stoi na działce o powierzchni 26 arów i 60 m2. Ten zabytek z ok. 1854 r. jak i cała nieruchomość jako jedyna w mieście pozostała do dzisiaj w rękach rodziny (Skowronków).

Inicjały właściciela Mośka Blata i rok odnowienia domu "Austeri".
 

Dom należący do rodziny w którym urodziło się kilku Skowronków, Blattów i Schoenbergów.
 

[źródło grafiki i opisu - Historia Nowego Dworu Maz. i okolic]

KALENDARIUM NOWEGO DWORU MAZOWIECKIEGO