# Mechanizm "kozła ofiarnego"

O szczególnej więzi polskości i antysemityzmu pisała Alina Cała w "Wizerunku Żyda w polskiej kulturze ludowej":
"Wielu czuło się członkiem danej wspólnoty tylko o tyle, o ile odmawiali takiego prawa innym. 'Jestem Polakiem, bo nie jestem Żydem' - brzmiało ich hasło. Mimo, iż bardziej racjonalne było odniesienie do odrębności Rosjan i Niemców, to właśnie ta mniejszość stała się 'wrogiem' dla dużej części naszego społeczeństwa.
W narodowym sacrum zaczęła pełnić funkcję diabła. Fascynacja nim objawiała się obsesyjnie w momentach zagrożenia kulturowej integralności - jako wrogość lub jako filosemityzm. Jej stereotyp oderwał się od rzeczywistości i społecznej praktyki, służył wyładowaniu frustracji, cementowaniu sztucznej jedności, projekcji własnej niemocy i grzechów. Dlatego dla podsycenia antysemityzmu nie jest potrzebne fizyczne istnienie wyznawców judaizmu. Utrzymuje się on pomimo zagłady tej grupy."

Antysemityzm miał pełnić w świadomości narodowej funkcję identyfikacji negatywnej. Świadomość narodowa powstała w dużej mierze na zasadzie na przeciwstawieniu się obcości, "mianowała" Żydów wrogiem naczelnym polskości, wrogiem większym od Rosjan i Niemców.

Żydzi są polskim kozłem ofiarnym, ich pierwszoplanowa pozycja w świadomości narodowej, większa od pozycji Rosji i Niemiec dowodzi, że w obrazie Żydów mieszczą się wszelkie polskie urazy, krzywdy, zagrożenia. Antysemityzm polski odrzucając Żydów, obarcza ich polskimi nieszczęściami, ale Żydzi realni, konkretni nie są antysemitom potrzebni. Żydzi są dla antysemityzmu bytem abstrakcyjnym, szczególnie nierealność Żydów objawia się obecnie, w kraju gdzie w naturze Żydzi nie występują. Właśnie w takiej sytuacji świetnie widać istotę polskiego antysemityzmu, który na Żyda-kozła ofiarnego przenosi całe zło świata. I właśnie w kraju bez Żydów antysemityzm kwitnie w najlepsze, skoro Żydów nie ma, to Żydem może być każdy. I jest. Często formułowana wątpliwość, czy antysemityzm polski potrzebuje fizycznego istnienia Żydów ma swoją odpowiedź. Do istnienia antysemityzmu potrzebni są Polacy.
Zło polityczne (korupcja, alienacja elit rządzących), zło gospodarcze (bezrobocie, bieda) czy wreszcie zło duchowe, winni którego dokonują zniszczenia polskich wartości zbiorowych (pornografia!, "szargania świętości") interpretuje się w najprostszy sposób, jako efekt wrogiej działalności Żydów. I tak Żydem w Polsce może być Jacek Kuroń, Leszek Balcerowicz, nawet Wałęsa i prymas Glemp, jak się słyszy niekiedy, otaczają nas Żydzi "mianowani". Wróg dybie zewsząd, z zewnątrz, z zagranicy, ale, co szczególną grozę wywołuje i wewnątrz polskiego społeczeństwa. Jest to logika obłędu, ale jednak logika.
Żyd jest doskonałą realizacją etnocentrycznego Obcego, działa jako potężna siła zewnętrzna, jako rząd światowy, jako światowe media, opanowane całkowicie przez Żydów (co potwierdził kilka lat temu sam prymas) nareszcie sławny żydowski kapitał międzynarodowy. Nie koniec na tym, Żydzi działają wewnątrz polskiego narodu, prowadzą tajną, dywersyjną robotę, będą to Żydzi, a raczej osoby pochodzenia żydowskiego, od 10 pokoleń zasymilowani, będą także Żydzi "mianowani". Takim Żydem może być liberalny polityk, współtwórca nowego rynkowego ustroju, ale i znany polityk prawicowy, widocznie nie dość radykalny (nie dość, że Żyd to jeszcze mason, co ujawnił inny prawicowy polityk). Istnieją w Polsce żydowskie gazety i żydowskie ugrupowania polityczne, żydowscy intelektualiści, czego jednak głośno mówić nie wypada.
Także oskarżanie Żydów o sprowadzenie do Polski komunizmu ma głęboki sens etnocentryczny. Skoro to Żydzi - Obcy są temu winni, to niewinni jesteśmy my Polacy. Problem współpracy w komunistami ogółu polskiego zostaje odrzucony, my Polacy byliśmy czyści i niewinni.
Czasem tłumaczy się powstanie antysemityzmu w Polsce jako naturalną reakcję na obecność olbrzymiej, trzymilionowej masy Żydów zamieszkujących na polskim terytorium. Liczba jest zupełnie bez znaczenia, dzisiejsze fizyczne nieistnienie Żydów też jest bez znaczenia. Żydzi jako konkretna zbiorowość byli biernymi uczestnikami mechanizmu przenoszenia winy za zagrożenie i kryzys.

Zbiorowość - kozioł ofiarny musi się rzeczywiście czymś odróżniać od reszty ludności, kulturowo, czy pozycją ekonomiczną, jednak istotny dla wytworzenia się potrzeby prześladowań jest kryzys. Kryzys, jaki przeżyła Turcja w 2 połowie XIX, upokorzona przez europejskie potęgi po wojnie z Rosją w 1878 r. skrupił się na Ormianach, mających to nieszczęście stanowić ok. 6-8 % ludności, być odrębnymi kulturowo i posiadać w swych rękach turecki handel i rzemiosło. Pierwsze pogromy Ormian rozpoczęły się w czasie wojny w 1878, już w latach 90-tych masakrowano dziesiątki tysięcy Ormian w całym Imperium Ottomańskim. Sprzyjająca atmosfera dla ludobójstwa Ormian w wieku XX powstała w nękanej kryzysem Turcji XIX - wiecznej. Opinie na temat przyczyn kryzysu Rosji i wrzenia rewolucyjnego w 2 poł. XIX w. były podzielone - sam Katkow sądził, że wszystkiemu winni są Polacy. Ale już w czasie rewolucji 1905 r. cesarz Mikołaj II nie miał wątpliwości, że 9/10 ogółu rewolucjonistów i socjalistów rosyjskich to Żydzi, równie państwowotwórczym rozumowaniem kierował się tłum masakrujący 800 wrogów Rosji w Odessie.

Prusy, których wyższe klasy snobowały się na towarzystwo Żydów (modne salony asymilatorek) przeniosły gniew i upokorzenie po klęsce zadanej im przez Napoleona w 1807 r. właśnie na Żydów. I to właśnie wyższe klasy rozpoczęły bojkot Żydów, wtedy tylko towarzyski. Ironią dziejów określić można to, że upokorzenie Francji przez Prusy w 1870 dla części Francuzów stało się powodem dla rozpętania sprawy Dreyfusa, Żyda i niemieckiego agenta. Żydzi - wrogowie Prus łatwo stali się wrogami Francji.

Specyfiką polskiego antysemityzmu jest tylko kryzys permanentny, kozioł ofiarny towarzyszy nam od przeszło 100 lat, w nim zawierają się polskie strachy. W stereotypie Żyda zawierają się cechy i niemieckie i rosyjskie - SS i NKWD chyba nie tylko w świadomości księdza Jankowskiego stają się znakami obcości, a więc Żydów. Dlatego Żydzi są bardziej przerażający od Niemców i Rosjan.
Właściwie antysemityzm jest oznaką normalność Polaków, nie ma zbiorowości, która, poddana praktykom dyskryminacyjnym nie odreagowałaby autorytarnością zbiorowego myślenia.

Nowoczesny antysemityzm polski narodził się w wieku XIX. Wielki narodowy dramat, brutalne represje, obsesja narodowa została skanalizowana w obrazie wroga naczelnego - Żyda. Dokonała się szczególna judaizacja zła narodowego.
O tym procesie, o mechanizmie "kozła ofiarnego" pisał Aleksander Hertz w "Żydach w kulturze polskiej":

"Antagonizm do obcego jest uwarunkowany przez przeświadczenie, że obcy ten reprezentuje wartości, które są zaprzeczeniem naszych wartości, są dla nich groźne, a więc tym samym i dla nas groźne. Obcy jest tu symbolem niebezpieczeństwa. Obcy ponadto może być traktowany jako przyczyna czy źródło naszych niepowodzeń. Skoro bowiem reprezentuje on coś, co jest dla nas groźne, przeto faktycznie nam grozi i szkodzi, tym samym stając się odpowiedzialnym za nasze porażki. Jest rzeczą obojętną, że źródła naszych niepowodzeń mogą być gdzie indziej. Obiektywne przyczyny tych niepowodzeń mogą być bardzo różnorodne i bardzo skomplikowane. Mogą być nam nieznane lub tylko częściowo znane. Wiemy jednak, że istnieją. W 'obcym' polaryzuje się wszystko, w czym chcemy widzieć źródła naszych nieszczęść. 'Obcy' staje się wtedy owym 'kozłem ofiarnym', tym, który personifikuje źródła naszych niepowodzeń, jest za nie odpowiedzialny i z tej racji powinien ponieść karę. W każdej mitologii narodowej spotykamy się z taką koncepcją 'obcego', w praktyce najczęściej sprowadzaną do konkretnego obcego. Roman Dmowski uporczywie dowodził, że za nieszczęścia Polski odpowiedzialność ponoszą Niemcy i Żydzi. Z czasem w koncepcji Dmowskiego Żydzi wyparli Niemców. Każdy naród miał zresztą swoich Dmowskich i takie koncepcje. Zmieniała się tylko osoba 'obcego'. Katkow z całym przekonaniem głosił, że źródłem nieszczęść Rosji są Polacy i ich złośliwe intrygi.

Zbiorowości ludzkie w stanie głębokiego konfliktu wewnętrznego, niepewne swych własnych wartości, zaniepokojone swą słabością, z tym większą trwogą patrzyły na tych, którzy mogą wnieść nowe wartości, zagrażające starym. Czy ci obcy rzeczywiście byli nosicielami jakichś wartości nowych i odmiennych - nad tym się nie zastanawiano. Wszędzie widziano obcych - wrogów, którzy rozkładali nasze życie.

Gunnar Myrdal, badając antagonizm do Czarnych w stanach południowych Ameryki, w sposób niezmiernie przekonywujący wykazał, iż antagonizm ten jest symptomem głębokiego kryzysu moralnego i społecznego, jaki stał się udziałem białej społeczności tej części Stanów Zjednoczonych. Zamiast też mówić o istnieniu tam 'kwestii czarnej', słuszniej byłoby mówić o istnieniu 'kwestii białej'. Te uwagi Myrdala dadzą się odnieść do wszystkich innych krajów i cywilizacji. Antysemityzm więcej mówił o 'kwestii' polskiej, niemieckiej czy ukraińskiej, niż o żydowskiej. Żydzi - sami zresztą będąc społecznością schorzałą - byli tu okolicznością raczej przypadkową i zewnętrzną. jakiś antagonizm do jakiegoś obcego musiałby się tu wytworzyć nawet gdyby Żydów w ogóle nie było. Miejsce Żydów w innych wypadkach z podobnym skutkiem zajmowali Ormianie i Persowie, katolicy i protestanci, Chińczycy, metysi wszelkiego rodzaju itd. w nieskończoność. W epoce Katkowa w Rosji podobna rola była przydzielona Polakom. Inna rzecz, że w każdym z tych wypadków wybór obcego - wroga nie był sprawą czystego przypadku. Grupa, która była przedmiotem antagonizmu, zajmowała określoną pozycję społeczną, wykonywała określone funkcje, co stwarzało korzystne warunki dla antagonistycznego ustosunkowania się do niej i dawało wygodną podstawę do racjonalizacji (...).

Magia w postawach ludzi okresów wielkich panik stale prowadzi do personifikowania i konkretyzacji Zła. Wytwarza się wtedy specyficzna socjologia magiczna, która odrzuca bezosobowy charakter wielkich procesów społecznych. Muszą być jacyś konkretni sprawcy nieszczęścia. Ktoś musi być za nie odpowiedzialny. Wyrasta mit wroga - winowajcy naszej niedoli i odpowiedzialnego za nią. Niekiedy wrogiem takim są określone jednostki - politycy, myśliciele itd. ; częściej stają się nim zespoły ludzkie, którym z tych czy innych względów przypisujemy złe wobec nas zamiary. Z naszego punktu widzenia są to zespoły nonkonformistyczne, od nas różne, budzące w nas podejrzenia. Czy jest to obiektywnie uzasadnione, o to głowa nas nie boli. Działa tu aparat magicznego myślenia, który - choć stale posługuje się racjonalizacjami - jest w swej treści alogiczny. Jeżeli zespół taki w zachowaniu się swym zaczyna odbiegać od tradycyjnego wzoru, jeżeli przez to zaczyna zagrażać dawnemu porządkowi, łatwo w nim zaczyna być personifikowane Zło - źródło naszej niedoli. Całe dzieje ludzkości pełne są takich mityzacji wroga - obcego (...).

Jest rzeczą wysoce prawdopodobną, że gdyby w Polsce czy w Niemczech nie było ani jednego Żyda, wytworzyły się w latach międzywojennych antagonizm do jakiejś innej grupy ludzkiej. Mit wroga, odpowiedzialnego za naszą niedolę stale powstaje w czasie wielkich katastrof historycznych i bynajmniej nie zawsze jest personifikacją Żyda. I to nie tylko tam, gdzie Żydów nie ma. W Ameryce mityzacja wroga nie miała charakteru antysemickiego, choć istnieje tam wielomilionowa ludność żydowska. Były to mity cudzoziemca w ogóle, zuchwałego Murzyna, komunisty, intelektualisty itp. W Turcji wieku XIX Ormianie odegrali rolę Żydów. W wielu krajach afrykańskich wrogiem jest biały. Zawsze jednak podłoże wszelkich masowych mityzacji wroga jest jednakowe. Jest nim jakaś katastrofa, załamywanie się ustalonego porządku społecznego, rozpadanie się przyjętych systemów wartości, rosnące poczucie osamotnienia, niepewności, zagrożenia. Jednostka czuje się osamotniona i przez to niepewna, pozbawiona poczucia kierunku i sensu istnienia. Rwą się tradycyjne więzi, które jednostkę zespalały z resztą ludzi. Przy upadku gospodarczym jednostka nie znajduje zastosowania dla swoich umiejętności i sił. Ulega deklasacji, stacza się w dół, czy też jest wyrzucona na margines życia."

Kryzys polski nie miał charakteru socjalnego, czy gospodarczego, był kryzysem narodowym. Na powszechne odczucie Wielkiego Strachu nałożyły się także pewne konsekwencje procesu narodowego, jaki zachodził na przełomie XIX i XX wieku. Źródłom irracjonalnym - przeniesieniu strachu na Kozła Ofiarnego, towarzyszyły przyczyny "racjonalne". Utworzenie koncepcji narodu etnicznie jednolitego niosło ze sobą odrzucenie dwunarodowości. Szczególna obsesja obrony narodowej kultury przyniosła odrzucenie asymilacji i popularność rasizmu kulturowego. Zacofanie gospodarcze kraju i klęska pozytywnej "pracy organicznej" przyniosła hasła antysemityzmu gospodarczego.
Wreszcie tworzenie się narodowej świadomości wobec silnej presji zewnętrznych wrogów przyniosło "mianowanie" Żydów wrogami naczelnymi Polaków, przyniosło obraz Żyda syntetyzujący wszelkie winy narodowe. Żydzi stali się elementem narodowej świadomości. Staliśmy się Polakami, przeciwstawiając się Żydom. "Dzięki Żydom" staliśmy się Polakami.

Przez swą pozycję w narodowej świadomości antysemityzm będzie rozkwitał nie tylko w sytuacji kryzysu, zagrożenia, obcej dominacji. Zawsze wraz z wyzwalaniem się spod okupacji, obcej dominacji, wraz z chwilą walki z obcymi, narastać będzie i etnocentryzm, a co za tym idzie i antysemityzm. Jak dowodzą badania nad antysemityzmem polskim z 1992 r. poziom antysemityzmu w "pokoleniu wojennym" - urodzonym w latach 1924-28, pokoleniu dojrzewający w czasie II wojny jest wyższy niż w pokoleniu starszym, ludzi urodzonych przed 1923 r. A więc bardziej antysemiccy są uczestnicy narodowych zmagań w czasie wojny, bardziej od uczestników czy świadków fali antysemityzmu z lat 30-tych. Stan strachu, potrzeba odreagowania narodowej frustracji są ważniejsze od wszelkich propagandowych nagonek.
Moment wyzwolenia, niepodległościowego upojenia wobec szczególnej roli Żydów w polskiej tożsamości narodowej będzie się wiązał z antysemityzmem. Niezależnie od tego, kim jest wróg realny, przeciwko któremu skierowana jest narodowa energia antysemityzm będzie nieodłącznym elementem niepodległości. Tylko forma, w jakiej antysemityzm będzie się objawiał, będzie różnoraka. Przeciwstawienie wrogowi realnemu zawsze będzie towarzyszyć przeciwstawienie Wrogowi Naczelnemu.

Dlatego dla pełnego tryumfu idei narodowej potrzebne były masakry żydowskie u progu niepodległości w latach 1918-20, tak jak potrzebne były pogromy i rozniecenie oszalałego antysemityzmu w latach 30-tych wobec oczywistego zaostrzenia sytuacji zewnętrznej i konieczności narodowej mobilizacji. Nie były przypadkiem pogromy żydowskie w Warszawie i prawdopodobnie w innych polskich miastach w roku 1940, w sytuacji szczególnego natężenia mobilizacji wewnętrznej.
Czy można nazwać przypadkiem, że czas aktywności narodowej, niepodległościowej Polaków wiąże się z wybuchem antysemityzmu, czy wręcz z pogromami? Należy wymienić tu Powstanie Warszawskie, czy też lata bezpośrednio po zakończeniu II wojny, kiedy szereg pogromów w różnych miastach polskich (nawet Kraków!) wraz z działaniami podziemia niepodległościowego ("akcja pociągowa" NSZ) doprowadziły, pewnie zgodnie z odczuciami społecznymi do pierwszej powojennej wielkiej fali emigracji Żydów z Polski. Jak inaczej pojąć popularność narodowo-komunistycznego programu generała Moczara, jak pojąć przemilczany fakt poparcia go przez środowiska akowskie, co począć z niezwykłą, spontaniczną gorliwością "odżydzania" Polski w 1968 r., kiedy z triumfem obwieszczano, że Łódź stała się miastem czysto polskim. Okresy antykomunistycznego wrzenia narodowego w latach 1956 i 1980-81 związane są ściśle z natężeniem antysemityzmu, przemilczana dla świętego spokoju jest ofensywa "prawdziwych Polaków" na wrześniowym zjeździe "Solidarności" w 1981 r. Przemilczenie to wobec "nagłego" obecnego ujawnienia się antysemickich tendencji w "Solidarności" jest kolejną odsłoną dramatu polskiej Strefy Mroku. Nie jest przypadkiem, że odzyskanie wolności w 1989 r. wyzwoliło niezwykle silną akcję społecznego tropienia ukrytych Żydów u władzy, ofiarami której padli już i Aleksander Kwaśniewski, nieszczęsny Jacek Kuroń, a nawet, o zgrozo wódz prawdziwych Polaków - Jan Olszewski.
Przedstawienie narodowego misterium trwa, Żydzi wciąż muszą być karani. Wciąż i bez końca.

Powie ktoś, że jako naród przetrwaliśmy piekło 200 lat zaborów i okupacji. Ale czy wyszliśmy z tego piekła aniołami?

## Etnocentryzm dzisiaj

Etnocentryzm Polaków uległ konserwacji w czasach PRL. Pomogła temu ambiwalentna postawa większości wobec ustroju, zarazem stawiającej opór i uczestniczącej w rzeczywistości PRL. Ambiwalencja ta oznaczała uczestnictwo w katolickim obrzędzie, który już od ponad 100 lat oznacza uczestnictwo w oporze przeciw obcym i poczucie obcości systemu komunistycznego, ale też internalizację postendeckiego języka reżimu. Lata 1956, 1968 i lata 80-te ze "Zjednoczeniem Grunwald" to komunistyczny antysemityzm. Silny antygermanizm i antyukrainizm to też w dużej części spadek PRL - owski. Może najistotniejszym konserwantem polskiego etnocentryzmu była niepodważalna w PRL teza o jednolitości etnicznej Polski, fałszowanie statystyk nt. mniejszości narodowych (rzekomy 1% mniejszości wobec 99% Polaków), wysiedlenia po II wojnie światowej (poparte przez ogół) potwierdziły XIX-wieczne przekonanie o Polakach, jako jedynych gospodarzach terytorium narodowego.

Paradoksalnie, podsycaniu etnocentryzmu może służyć transformacja gospodarcza po 1989 r. Polska przed rewolucyjnym rokiem 1989 była krajem, pod każdym względem prowincjonalnym, egalitaryzm i bierność były powszechnymi postawami. Kontakt z obcymi wartościami cywilizacyjnymi sprowadzał się najczęściej do kupowania amerykańskich spodni. Rok 1989 był dla wielu Polaków nie wybawieniem, lecz zesłaniem do piekła wolności. Piekła, w którym panoszą się pederaści, buddyści, sataniści i wszelkiej maści sekty. Etnocentryzm naraz stał się obciążeniem, nie narodowa walka, lecz aktywność i przedsiębiorczość cechą korzystną, patriotyczny dogmat społecznej jedności prysł wobec wymogów konkurencji. Tradycyjne rozumienie wolności jako wyzwolenia od opresji w imię jedynie słusznych wartości, zostało skonfrontowane z inną definicję, dla wielu szokującą, jako wolności wyboru spośród wielu wartości. Transformacja była dla Polski przede wszystkim transformacją kulturową, dla wielu gwałtowne odejście od paradygmatu narodowego było wstrząsem.

Problem kulturowego szoku nie ogranicza się tylko, jak sugerują niektórzy do sfer "ludzi prostych". Szczególnie silnie artykułowały swoje zaskoczenie środowiska artystyczne, i nie był to szok utraty materialnych przywilejów, jak twierdzili złośliwcy. Był to szok utraty prestiżu, szok intelektualny, który wobec rozpadu prostego układu: władza - społeczeństwo dla wielu zakończył się twórczą impotencją. Literaci i filmowcy przywykli do kreacji sztuki etnocentrycznej, opartej wyłącznie na polskim doświadczeniu przerazili się piekła wolności. Przecież niemal cała polska kultura wysoka, której etos ukształtował się w walecznym wieku XIX, najogólniej rzecz ujmując sprowadzała się do narodowej mobilizacji, do nawoływania do walki z wrogiem. Literatura, film jeszcze kilka lat temu ograniczały swą tematykę do kreowania obrazów walecznych i opiewania herosów. Takie były filmy Wajdy, czy to będzie "Kanał" z lat 50-tych, czy "Pierścionek z orłem w koronie" z lat 90-tych, śląskie filmy Kutza, choćby ostatni "Śmierć jak kromka chleba"; nawet niewinne wydawałoby się "kino moralnego niepokoju", w którym obraz polskiego społeczeństwa lat 70-tych ograniczał się do opisu degeneracji obcego systemu.
Po stu latach zaangażowania sztuki w sprawę narodową okazuje się, że żadnej sztuki w Polsce nie ma. Poezja Mickiewicza, proza Żeromskiego, filmy Wajdy są okazami sztuki utylitarnej, nieuniewersalnej, której jedynym podmiotem refleksji jest Polak, Polska, sprawa polska. Co z tego, że sztuka narodowa pozwoliła nam przetrwać, skoro w królestwie wolności sama nie potrafi przetrwać.

Etnocentryzm Polaków nie jest wcale sprzeczny z znakomitymi wynikami sondaży, w których Polacy masowo deklarują poparcie dla wstąpienia kraju do NATO i UE. Masowe poparcie dla integracji związane jest z zupełnym niezrozumieniem realnego wymiaru tejże integracji. Niedawna debata konstytucyjna ukazała przerażenie części społeczeństwa, które uświadomiło sobie konieczność ograniczania kompetencji władz polskich na rzecz organów międzynarodowych. To ograniczenie zostało z pomocą grup katolickich i prawicowych zinterpretowane jako "ograniczenie suwerenności Polski" czyli kolejną okupację.

W oczach wielu Polaków obecny proces przemian społeczno - gospodarczych nie jest tworzeniem nowej jakości, ale jawi się jako postępująca dezintegracja społeczeństwa. Takiemu przekonaniu musi towarzyszyć wzrost nastrojów etnocentrycznych, także antysemityzmu. Tak jak w roku 1912, tak i dziś antysemityzm może spełniać rolę czynnika integracyjnego. Reakcją na upadek ładu etnocentrycznego, na kryzys ekonomiczny jest narastająca w Polsce fala autorytaryzmu. Opisana przez Fromma ucieczka od wolności dla wielu grup religijno - politycznych wydaje się być naturalnym odruchem. Co bardziej niepokojące, nastroje autorytarne udzielają się młodzieży, rzekomo otwartej na świat wolności. Wspólnymi cechami przeróżnych grup poczynając od katolickiej "Frondy", kończąc na oficjalnych politycznych ugrupowaniach jest silny rygoryzm i apologia katolicko - narodowej aksjologii, rozumianej absolutystycznie. Przekonanie o dychotomii świata narzuca obraz obcych jako świata duchowego rozkładu, permisywizmu, bezbożności, zaniku wartości narodowych i społecznych. Świat obcych jest światem nihilizmu.
Aksjologia swojska ma posiadać instytucjonalną sankcję, słuszne wartości muszą się bronić przed niesłusznymi (jakże atrakcyjnymi, niestety) systemem kontroli. Prawo winno być surowe, przywrócenie kary śmierci ma mieć znaczenie fundamentalne dla społecznego ładu. Wolność jest wyzwoleniem od zgubnej niemoralności, liberalna definicja wolności jako możliwość wyboru wartości niesłusznych jest zdecydowanie odrzucana. Nawet intelekt, rozum ludzki i możność krytyki jest potępiana jako prowadzące do kwestionowania ładu aksjologicznego, czyli w prostej drodze do nihilizmu.
Wolność gospodarcza to przeżerana przez komunistyczną nomenklaturę złodziejska gospodarka, wolność religijna to potop sekt. Wolność to nihilizm. Nawet zalewająca nas fala przemocy nie jest tłumaczona, jak nakazywałby zdrowy rozsądek jako efekt wewnętrznego schorzenia, degradacji społeczeństwa, lecz jako skutek napływu wzorców przemocy (filmy, gry komputerowe) z Zachodu. Co już zakrawa na absurd, poważnie pyta się, dlaczego przed 1989 r. nie było w Polsce problemu pedofilii. Wszystkiemu winny jest nieszczęsny doktor Spock, który symbolizując permisywizm, zgniły liberalizm atakuje zdrową, autorytarną polską rodzinę. Jeśli wierzyć podawanym przez katolickie, ale także świeckie instytucje milion Polaków stało się ofiarami sekt. Organizacje katolickie dyskretnie wskazują m.in. na ...Świadków Jehowy jako główną sektę. Milion, dwa miliony, dziesięć milionów! Wolność religijna to dla wielu wolność dla sekciarzy, którzy oczywiście są wszyscy pedofilami i handlarzami bronią. Buddyści i sataniści mylą się porządnemu Polakowi, i jedni i drudzy niszczą przecież groby i profanują kościoły.

Problem załamania się w latach 90-tych aksjologicznego porządku narodowych wartości nie jest tylko zjawiskiem abstrakcyjnym, społeczna frustracja miała całkiem konkretny wymiar. Wymiar zachowań, których formy zakodowane są od wieku.
Być może niedawno byliśmy świadkami ostatniej (miejmy nadzieję) fali pogromów w Polsce. Przecież właśnie na przełomie 1989/90 r. miała miejsce fala napadów na ośrodki pomocy nosicielom HIV. Swego czasu były to wypadki niezwykle głośne, niemal dochodziło do linczów.
Dziś, u progu XXI w. problem choroby AIDS w Polsce stał się bardziej dotkliwy, ale takich protestów już się nie notuje. Można chyba zaryzykować tezę, iż na początku lat 90-tych nosiciele HIV stali się dla części Polaków symbolem zła kulturowej rewolucji. Stali się winni narkomanii, sekciarstwu, najwymyślniejszych zboczeń. Byli winni zła, winni szoku wolności, jakie wtedy przeżyło społeczeństwo. Stali się ofiarnym kozłem kryzysu wartości. Czy ten kryzys trwa, czy może sytuacja w Polsce ulega stabilizacji?

## Mianowanie wroga urojonego

Ogólne znaczenie etnocentryzmu to negacja i odrzucenie obcych. Etnocentryzm polski żyje obrazem obcego-wroga, samą ideą obcego zagrażającego swojskiej grupie. Z obcym nie można paktować, zawierać kompromisów, można tylko walczyć.
Obsesje walki z obcością szczególnie widoczne są wśród emigrantów politycznych z czasu Wielkiej Emigracji i emigracji po II wojnie światowej. Życie emigrantów niemal w zupełności ograniczało się do walk frakcyjnych, poszukiwania wroga wewnętrznego, na wzajemnym wyniszczaniu się. Kogóż nie obwołano na emigracji zdrajcą i agentem? Konieczność narodowej mobilizacji wymaga pacyfikowania własnej, narodowej społeczności. Konieczne jest eliminowanie duchowych dezerterów, zdrajców, defetystów, niszczycieli narodowej kultury. Jaką ulgą dla prawdziwie patriotycznej publiczności było ujawnienie agenturalności Brzozowskiego, stało się wszak jasne, dlaczego "niszczył" narodową świętość - Sienkiewicza. Wielka, wszechogarniająca zdrada - "Do piachu" Różewicza, "Popioły" Wajdy, "Trans-atlantyk" Gombrowicza... Wszędzie wrogowie, nawet "swoi" też wrogowie, nawet gorsi, bo właśnie "swoi". Czają się w ciemnościach, są tuż, tuż...

Imperatyw ciągłej walki będący istotą polskości każe wierzyć w istnienie wrogów realnych - Rosję, Niemcy, ale też klimat nieustannej walki każe mianować wroga urojonego. Życie emigrantów politycznych dowodzi, że klimat walki permanentnej wymaga oczyszczenia oblężonej zbiorowości, wymaga eliminacji wrogów od wewnątrz drążących obronnego ducha warownej twierdzy. Proceder mianowania Żydów nie jest przecież wyjątkiem. Świat demoniczny, który czyha na polską duszę jest potężny. Kto dziś nie jest agentem i masonem? Czy nie obwołano przed wojną Boya - boyszewikiem? Któż dzisiaj nie okazał się szczekającym na Kościół kundelkiem? (logika etnocentryzmu kazała nazwać Bogu ducha winnego Owsiaka wrogiem Chrystusa). Żyd Michnik, Żyd Kuroń, mason Turowicz, agent Wałęsa, Owsiak kacerz i Antychryst, Bauman socpostmodernista - te absurdalne epitety nie wzięły się znikąd.
Wróg urojony posiada wszelkie cechy wroga rzeczywistego, zaś gdy tego zabraknie, gdy czas wojny mija, wróg urojony przejmuje rolę wroga rzeczywistego. Etos narodowej walki z obcości nakazuje dziś części społeczeństwa polskiego, identyfikującej się ze środowiskami katolickimi i prawicowymi walczyć z obcą okupacją, jaką poddano Polskę. Światowe kręgi finansowe, masońskie, żydowskie wraz z miejscowymi agentami, Żydami i liberałami niszczą Polskę, tak jak niegdyś stalinowcy, Rosjanie, Hakata. Etos polski nakazuje walczyć, więc walczą. I tak bez końca. Im dalej od 1989 r. tym więcej otacza nas wrogów. Seanse nienawiści, gwałtownego poszukiwania "wroga wewnętrznego" nie jest wcale prawicową aberracją, jest to smutna spuścizna Polskości Walczącej od lat 200. Z takim garbem zdążamy do zjednoczonej Europy.

Etnocentryzm rodzi się z zagrożenia, wszechogarniającego strachu. Przecież od końca wieku XIX najistotniejszym, fundamentalnym uczuciem dla polskiej egzystencji jest strach. Strach, który ma swe źródło w zagrożeniu zewnętrznym, ale także wewnętrznym. Wszelkie kryzysy polityczne, gospodarcze (niewątpliwy wzrost antysemityzmu po kryzysie gospodarczym w 1929 r.), społeczne rodzą w Polsce strach, nie jesteśmy społeczeństwem radzącym sobie z zagrożeniami. Nie było w Polsce rewolucji przemysłowej i zmian kulturowych, które zaistniały po niej na Zachodzie, nie było w Polsce rewolucji protestanckiej, ani nawet posoborowych przemian. Badania socjologiczne zespołu Stefana Nowaka z lat 70-tych dowodzą, że poza płaszczyzną stosunków rodzinno - towarzyskich i płaszczyzną narodową Polacy nie identyfikują się z żadnymi instytucjami społecznymi. Brak w Polsce samoorganizacji społecznej, brak etosu pracy, indywidualizmu i odpowiedzialności. Jedyne, czego Polacy nauczyli się przez dwa wieki procesu narodowotwórczego to poczucia wszechobecnego strachu i umiejętności oporu. Antysemityzm w kraju bez Żydów, wojna z obcą okupacją, jaką toczą grupy katolicko - prawicowe to nie dowód ciemnoty, lecz kulturowego kalectwa Polaków.
Wszyscy jesteśmy więźniami narodowej świadomości.

Etnocentryzm to także kwestia megalomanii narodowej. Wartości własnej grupy, jej tradycje, są święte, niepodważalne. Jeśli znajdują się w defensywie, są bezlitośnie atakowane to tylko oparcie się na nich może pozwolić zachować tożsamość. Naród defensywny pojmuje swoją tradycję, system wartości w sposób totalny, wszelkie aspekty życia trzeba podporządkować wartościom swojskim, a odrzucać obce. Poczucie własnej wartości narodu defensywnego jest olbrzymie, przecież wszelkie niepowodzenia, słabości, nieudolność jest wynikiem tylko i wyłącznie działalności obcych. My nie jesteśmy winni naszemu narodowemu kryzysowi, przeniesienie odpowiedzialności za nasze winy na obcych, tak jak zrobił to Prus w "Lalce" jest w Polsce powszechne.
Inna kwestia to krytyka wartości narodu etnocentrycznego, krytyka dokonywana przez członka tejże grupy. Naród defensywny wielbiący tradycję, sakralizujący ją i przywykły do jedynej "formy krytyki" jaką jest walka z tradycją, którą prowadzą najeźdźcy może reagować na krytykę tylko przez odrzucenia, mianowanie krytykanta obcym. Jeśli tylko obcy atakują tradycję, to bluźnierca także jest obcym. Masonem, Żydem, agentem. Identyczny odruch odsądzania od czci i wiary krytykujących swojskie winy mają inne szowinistyczne narody, Serbowie, Litwini, Japończycy i wiele innych.
Polskość, uformowana w wieku XIX jest agresywną, ksenofobiczną, autorytarną kulturą, wykluczającą wszelką krytykę.

Fenomen antysemityzmu dzisiejszej Polski, kiedy zagrożenia zewnętrznego brak, jest niestety dość prosty. Polacy odczuwają transformację jako kryzys, jako efekt działania nieznanych sił. Polityka jest, nie bez entuzjastycznego udziału samych polityków w społecznym rozumieniu cyniczną grą, prowadzoną w interesie politykierów, nie zaś społeczeństwa. Zubożenie, nagły brak wieloletniej opieki państwa, wreszcie zjawisko "szoku kulturowego" - wyraźny przestrach wobec "inwazji obcych wartości" - wszystko to sumuje się na stan zagrożenia. A jeśli od końca wieku XIX nauczyliśmy się odreagowywać strach antysemityzmem, to czemu teraz miałoby być inaczej. Antysemityzm księdza Jankowskiego czy Radia "Maryja" rodzi się ze strachu, i nie jest rozwiązaniem "oświecenie umysłów" jak to pokrzykują niektórzy, bo przecież antysemityzm to także domena umysłów oświeconych.

Często także antysemityzm jest kontynuacją walki z ...komunizmem. Świadczy o tym zaangażowanie Świtonia i księdza Jankowskiego, zaangażowanie szczere. Walczyli oni przez lata z wrogiem realnym - komunizmem, więc cóż mają robić, gdy komuny brak. Walczą dalej, z równym poświęceniem z opresją międzynarodową. Masońsko - postmodernistyczno - żydowsko - europejsko - liberalno - ...

Przecież przeznaczeniem Polaka jest walka. Kto zaprzeczy?

* wszystkie podkreślenia w tekście są mojego autorstwa

Andrzej Krzemiński